
Martin Jacques cho
rằng Trung Quốc sẽ làm bá chủ thế giới
Trong những năm gần đây, đặc
biệt kể từ khi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu xẩy ra, dư luận chung
đều cho rằng cán cân quyền lực đang chuyển dần từ Mỹ và phương Tây sang
một số nước đang nổi.
Fareed Zakaria, tổng biên tập của tuần báo
Newsweek và tác giả cuốn ‘The Post-American World’, xuất bản năm 2008
cho rằng thế giới đang chứng kiến sự xuất hiện một trật tự thế giới hậu
Mỹ không phải vì Mỹ suy yếu mà vì các nước khác đang lớn mạnh.
Báo cáo ‘Xu hướng thế giới 2025 – Global Trends
2025’ của Hội đồng Tình báo Quốc gia Mỹ năm 2008 cũng dự báo rằng vào
năm 2025 Mỹ không còn giữ vị thế siêu cường quốc duy nhất. Lúc đó Mỹ chỉ
là ‘first among equals - nước thứ nhất giữa những quốc gia ngang hàng’.
Được đề cập nhiều nhất trong số các nước đang
nổi ấy là Trung Quốc.
Mới đây, Jim O’Neill, người đứng đầu chương
trình nghiên cứu kinh tế và chiến lược toàn cầu của ngân hàng đầu tư của
Mỹ Goldman Sachs dự báo rằng vào năm 2027 Trung Quốc sẽ vượt qua Mỹ để
trở thành cường quốc kinh tế lớn nhất thế giới.
‘Vượt trội thế giới’
Trước sự lớn mạnh đó của Trung Quốc, một số nhà
phân tích cho rằng Trung Quốc sẽ trở thành một siêu cường quốc và thống
trị thế giới.
Trong những người đó có Martin Jacques – tác giả
của ‘When China Rules the World: The Rise of the Middle Kingdom and the
End of the Western World’, được xuất bản năm 2009.
Như tựa đề của cuốn sách ghi nhận, tác giả người
Anh này cho rằng vấn đề không còn là việc Trung Quốc có thể
làm bá chủ thế giới hay không mà là vấn đề thời gian.
Tiêu chí đầu tiên và quan trọng để Martin
Jacques khẳng định như vậy là mức tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc.
Dựa vào các dự báo, trong đó có dự báo của Goldman Sachs, ông cho rằng
Trung Quốc sẽ chiếm vị trí số một kinh tế thế giới.
Ngoài sức mạnh kinh tế, tác giả còn chỉ ra một
yếu tố quan trọng khác và coi đó là thế mạnh của Trung Quốc là nền văn
hóa, văn minh của nước này vì theo ông Trung Quốc không đơn thuần chỉ là
một quốc gia dân tộc thuần túy (nation state) mà là một quốc gia với
một nền văn minh lâu đời (civilisation state).
Theo Martin Jacques càng ngày càng có nhiều
người học tiếng Trung Quốc (Quan thoại), phim ảnh Trung Quốc cũng hiện
diện nhiều nơi trên thế giới, hay các biến cố lịch sử Trung Quốc cũng
không còn xa lạ với mọi người.
Và ông cho rằng vào khoảng giữa thế kỷ này Bắc
Kinh hiển nhiên sẽ trở thành thủ đô của thế giới.
Martin Jacques tin rằng khi Trung Quốc
lớn mạnh, họ sẽ tìm cách biểu dương sức mạnh và giá trị của họ với thế
giới.
Một điểm đáng chú ý và cũng có vẻ khiêu khích
được Martin Jacques nhấn mạnh trong cuốn sách này là việc người Trung
Quốc cảm thấy họ vượt trội mọi người cả về văn hóa và chủng tộc, và coi
mình là trung tâm của thế giới.
Và tác giả nhận định rằng sự lớn mạnh về kinh tế
giúp họ củng cố quan điểm đó.
Vì vậy, Martin Jacques tin rằng khi Trung Quốc
lớn mạnh, họ sẽ tìm cách biểu dương sức mạnh và giá trị của họ với thế
giới.
Cụ thể ông cho rằng hầu hết các nước Á châu sẽ
chấp nhận sự bá chủ của Trung Quốc, và như vậy hệ thống chư hầu
(tributary system) có thể quay trở lại tại Á châu.
Không chỉ thế, Martin Jacques cũng tin rằng
Trung Quốc có thể bắt đầu thách thức trật tự thế giới do các nước phương
Tây thiết lập.
Trong số những người cùng chung quan điểm đó với
Martin Jacques, có Kishore Mahbubani – chủ nhiệm Trường Chính sách
Công Lý Quang Diệu, thuộc Đại học Quốc gia Singapore và tác giả cuốn
‘The New Asian Hemisphere: The Irresistible Shift of Global Power to the
East’, xuất bản năm 2008.
Theo Kishore Mahbubani – một trong những người
cổ võ cho ‘các giá trị Á châu’ (Asian values), sự trổi dậy của Trung
Quốc và một số nước Á châu khác chắc chắn sẽ kéo theo sự suy yếu của Mỹ
và phương Tây cũng như trật tự và sự điều hành thế giới do Mỹ và phương
Tây tạo nên.
Nhưng không phải ai cũng đồng ý với quan điểm đó
của Martin Jacques và Kishore Mahbubani.
‘Không có triển vọng’

Will Hutton nhấn
mạnh Trung Quốc chẳng có triển vọng nào để thống trị thế giới
Trong một bài viết được đăng trên trang mạng của
tờ nhật báo Anh The Observer hôm 21/06/2009, Will Hutton – tác giả của
‘The Writing on the Wall: China and the West in the 21st Century’ xuất
bản năm 2007, nhận xét rằng ngay tựa đề cuốn sách của Martin Jacques đã
có vấn đề.
Theo Will Hutton Trung Quốc chẳng có triển vọng
nào để thống trị thế giới vì nước này phải đối diện với sự nhập nhằng về
bản sắc và những yếu kém về kinh tế. Và chính những điều này sẽ không
cho phép Trung Quốc áp đặt sức mạnh ‘cứng và mềm’ của mình lên các nước
khác.
Cụ thể Will Hutton nhấn mạnh rằng thể chế chính
trị độc đoán của Trung Quốc không phải là điểm mạnh mà một nhược điểm vì
nó không có cơ chế kiểm soát và cân bằng quyền lực.
Ông cho rằng dù là người Hoa hay người Anh, ai
cũng muốn được bình đẳng, được tôn trọng.
Vì vậy, theo Will Hutton, lý luận của Martin
Jacques cho rằng công dân Trung Quốc không muốn có đại diện tại công sở,
hay cổ đông Trung Quốc không muốn tác động đến việc điều hành công ty,
hoặc việc người dân Trung Quốc không quan tâm đến sự minh bạch của chính
phủ là sai lầm.
Vì đa số người dân muốn điều đó. Và việc họ
chẳng được những quyền đó cho thấy nước này đang bị kìm hãm.
Will Hutton cũng chỉ ra rằng về kinh tế, Trung
Quốc vừa mạnh nhưng lại vừa yếu. Mô hình kinh tế hiện tại của nước này
chủ yếu dựa trên xuất khẩu và tiết kiệm không thể tồn tại mãi. Và để
thay đổi điều này cần có sự thay đổi về chính trị.
Theo ông người Trung Quốc tích trữ chỉ vì họ
không tin tưởng vào tương lai. Họ biết rằng đảng Cộng sản không thể mãi
duy trì quyền lãnh đạo.
Dựa trên những dự báo về bất ổn chính trị và và
những khó khăn về kinh tế mà Trung Quốc phải đương đầu, ông cho rằng
trong tương lai phương Tây vẫn dẫn đầu. Do đó theo ông vấn đề đặt ra
không phải là việc Trung Quốc sẽ thống trị thế giới hay không mà làm sao
có thể giới hạn khoảng cách giữa phương Tây và các nước còn lại.
‘Chẳng mang gì mới’
Trong số những nhà nghiên cứu khác phủ nhận quan
điểm rằng trật tự thế giới hiện tại sẽ bị đe đọa trước sự lớn mạnh của
Trung Quốc và một số nước châu Á còn có G. John Ikenberry, giáo sư về
Chính trị và các Vấn đề Quốc tế tại đại học Princeton, Mỹ.
Bài viết của ông được đăng trên tạp chí New
Perspectives Quarterly, số ra mùa Hè năm 2008 cho rằng châu Á và Trung
Quốc nói riêng chẳng mang đến cho hệ thống tổ chức và điều hành thế giới
một cái gì mới và đặc trưng.
Theo ông Trung Quốc và các nước Á châu khác vẫn
chấp nhận hợp tác với và hoạt động trong khuôn khổ hệ thống tổ chức,
điều hành thế giới do Mỹ và các nước phương Tây đặt ra từ trước.

Trung Quốc đang vươn
lên nhưng còn nhiều vấn đề
Do vậy, mặc dù thừa nhận rằng sự trổi dậy của
châu Á sẽ dẫn đến sự thay đổi về cán cân quyền lực trên thế giới, ông
cho rằng những ý kiến hay dự đoán châu Á và Trung Quốc nói riêng sẽ khởi
xướng một trật tự thế giới mới là sai lầm.
Tương tự, một bài viết của Minxin Pei được đăng
trên trang mạng của tờ tuần báo Newsweek hôm 08/12/2009 cũng cho rằng
viễn cảnh Trung Quốc tạo ra một trật tự thế mới hay bá chủ thế giới là
xa vời.
Một trong hai lý do quan trọng Minxin Pei đưa ra
là những khó khăn kinh tế hiện tại của nước này. Theo ông, nhiều người
nước ngoài ca ngợi thành công của Trung Quốc trong việc khắc phục hậu
quả khủng hoảng tài chính, kinh tế toàn cầu. Nhưng thực tế mọi chuyện
không phải xuôi chảy, đơn giản như mọi người nghĩ.
Vấn đề thứ hai được tác giả đặt ra là nếu Trung
Quốc thực sự mạnh thì tại sao Bắc Kinh lại không đóng một vài trò quan
trọng hơn trong các vấn đề quốc tế? Theo bài viết một trong những lý do
quan trọng dẫn tới việc Trung Quốc thụ động như vậy là vì điều mà Bắc
Kinh quan tâm hiện tại đó là làm sao ổn định chính trị trong nước.
Vì những lý do đó, như tựa đề của bài viết nêu
bật, Minxin Pei cho rằng Trung Quốc sẽ không thể thống trị thế giới
trong tương lai như Martin Jacques dự báo.
Recent Comments